زنبور پارازیتوئید (Habrobracon hebetorSay (Hym.: Braconidae پارازیتوئید خارجی همه­جازیاست که به عنوان یکی از مهمترین عوامل کنترل بیولوژیکی، علیه بسیاری از لارو بال­پولک­دارانآفت کاربرد دارد. موفقیت پارازیتوئیدها معمولا از طریق شمارش میزبان­های کشته شدهاز طریق تخم­گذاری و رشد و نمو مراحل نابالغ آن­ها در بدن میزبان که اثر تولید­مثلیپارازیتوئید است ارزیابی می­شود. اثرات غیر­تولیدمثلی پارازیتوئیدها مانندپارازیتیسم دروغین، فلج کردن میزبان و تغییر رفتار و فیزیولوژی میزبان در اثر حضورپارازیتوئید که می­تواند تراکم جمعیت میزبان را کاهش دهد به تازگی مورد توجه قرارگرفته­است. عملکرد پارازیتوئیدها در هر دو صورت تولید­مثلی و غیر­تولید­مثلی تحتتاثیر شرایط درونی پارازیتوئید و شرایط میزبان قرار می­گیرد.در این پژوهش اثرات تولیدمثلی و غیرتولیدمثلی زنبور H. hebetor روی میزبان آن، Ephestia kuehniella (Lep.:Pyralidae) بررسی شد و شرایط مختلف سنی، وضعیت تغذیه،تجربه و حضور هم گونه برای زنبور پارازیتوئید و همچنین تراکم و اندازه­های مختلف میزبان در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد سنزنبور ماده بر میزان باروری و تعداد لارو پارازیته شده به طور معنی­داری تاثیرگذاراست بطوری­که کمترین میزان باروری وتعداد لارو پارازیته شده کهبه ترتیب 49/0±20/1و16/0±53/0 بود که در زنبورهای 11روزه نسبت به زنبورهای سه و هفت روزه دیده شد ولی تعداد لارو فلج شده تحت تاثیر سنپارازیتوئید قرار نگرفت. همچنین درحالی­که زنبورهای تغذیه شده با آب عسل به طورمعنی­داری باروری بیشتری (93/0±07/8)نسبت به زنبورهای بدون تغذیه (86/0±29/3)داشتند (00/0?P) ولی تعداد لارو فلج شده و الگوی تخم­ریزیزنبور روی لارو میزبان با تغذیه زنبورتغییری نکرد. تجربه   قبلی دست­ورزی میزبان در زنبور پارازیتوئید، رویپارامترهای اندازه­گیری شده تاثیر معنی­داری نداشت. در حالی­که میزان لاروهایپارازیته شده تحت تاثیر حضور هم نوع زنبور ماده قرار نگرفت ولی میانگین تعداد لاروفلج شده و میانگین تعداد لارو سالم به طور منفی تحت تاثیر حضور هم نوع زنبورهایماده قرار گرفت به­طوری­که کمترین تعداد لارو فلج شده (91/0±42/4) و بیشترین تعدادلارو سالم (60/0±08/4)در تیمار ماده بدون حضور هم نوع دیده شد (04/0?P). تراکممیزبان باعث افزایش معنی­دار تعداد لارو فلج شده شد بطوری­که در تراکم 30 عدد لارومیزبان، بالاترین تعداد لارو فلج شده (64/25±0/24)دیده شد (00/0?P). اندازه میزبان در میزان پارازیتیسم و دیگر پارامترهای اندازه­گیریشده تاثیر معنی­دار نداشت. در تمام آزمایشات وزن شفیره میزبان با قرارگرفتن درمعرض زنبور پارازیتوئید به طور معنی­داری کاهش یافت(00/0?P). نتایج تحقیق حاضر نشان داد سن، رژیمغذایی، حضور افراد هم­گونه پارازیتوئید و تراکم لارو میزبان بر ویژگی­هایتولیدمثلی پارازیتوئیدH. hebetor   اثر می­گذارد. همچنین اثرات غیرتولیدمثلی مانند میزانلاروهای فلج­شده و کاهش وزن شفیره­های میزبان تحت تاثیر زنبور پارایتوئید مشاهدهشد.نتایج پژوهشحاضر نشان داد عوامل مختلفی می­تواند اثرات تولید­مثلی و غیر­تولید­مثلی زنبورهایپارازیتوئید، روی میزبان­شان را تحت تاثیر قرار دهد که باید در برنامه­های پرورشانبوه پارازیتوئید، برنامه­های کنترل بیولوژیکی و ارزیابی کارایی آن­ها در مزرعهمورد توجه قرار گیرد.

کلمات کلیدی: کنترل بیولوژیکی، تراکم میزبان، لارو فلج شده، بید آرد، ارزیابی کارایی