پتاسیم یکی از عناصر پر نیاز گیاهان است که پس از نیتروژن بیشترین مقدار جذب را به خود اختصاص داده است. از این رو پژوهش های گسترده ای در خصوص امکان جذب و سرعت تبادل پتاسیم بین اشکال مختلف شیمیایی آن صورت گرفته است. معهذا اطلاع چندانی از ذخیره پتاسیم در زیست¬¬توده میکروبی خاک وجود ندارد. تا سال 2010 امکان اندازه¬گیری پتاسیم زیست¬توده میکروبی وجود نداشت، از آن پس پژوهش های معدودی ذخایر زیستی پتاسیم خاک را در مقایسه با ذخایر شیمیایی اندازه¬گیری کردند. از سوی دیگر استفاده از بقایای گیاهی در مدیریت پایدار اکوسیستم¬های کشاورزی مورد تاکید قرار گرفته و همچنین اثر افزودن زئولیت نیز در دهه اخیر مورد توجه بوده است. هدف از این پژوهش بررسی اثر متقابل افزودن بقایای گیاهی یونجه و زئولیت بر اشکال مختلف پتاسیم خاک شامل پتاسیم محلول، تبادلی، غیرقابل تبادل و پتاسیم زیست¬توده میکروبی است. بدین منظور دو نمونه خاک از جوزدان (استان اصفهان) و لیلاکوه (استان گیلان) برداشت گردید و پس از انجام آزمایش های مقدماتی، خاک ها به صورت فاکتوریل با چهار سطح 0، 5/0، 1 و 2 درصد زئولیت و 2 سطح بقایای گیاهی یونجه شامل 0 و 10 گرم کربن بر کیلوگرم خاک، در سه تکرار تیمار شدند. سپس نمونه¬های تیمار شده به مدت 3 ماه در رطوبت 55 درصد ظرفیت نگهداشت رطوبت خاک و دمای 25 درجه سلسیوس نگهداری شده و در پایان مدت انکوباسیون، پتاسیم محلول، تبادلی، غیرقابل تبادل، پتاسیم کل و همچنین پتاسیم زیست¬توده میکروبی اندازه¬گیری شد. مقدار پتاسیم ورودی از طریق بقایای گیاهی یونجه و زئولیت نیز برآورد گردید. نتایج نشان داد اثر تیمارها بر پتاسیم محلول، در هر دو خاک جوزدان و لیلاکوه معنی¬دار است؛ به گونه ای که افزایش سطوح زئولیت به طور معنی دار (01/0 > P) از مقدار پتاسیم محلول می¬کاهد و افزودن بقایای گیاهی یونجه به طور معنی¬دار (01/0 > P) بر ذخیره محلول پتاسیم خاک¬ها می¬افزاید. پتاسیم تبادلی هر دو خاک با افزایش سطح زئولیت و نیز افزودن بقایای گیاهی یونجه به طور معنی¬دار افزایش یافتند. به طوری که افزایش پتاسیم تبادلی در اثر افزایش سطوح زئولیت در هر دو وضعیت بقایای گیاهی به طور مشابه رویت گردید. پتاسیم غیرقابل تبادل در خاک جوزدان با افزایش سطوح زئولیت و افزودن بقایای گیاهی یونجه افزایش یافت. در خاک لیلاکوه نیز افزایش سطوح زئولیت منجر به افزایش پتاسیم غیرقابل تبادل گردید. نتایج بررسی پتاسیم زیست¬توده میکروبی نشان می¬دهد که با افزودن بقایای گیاهی یونجه به هر دو خاک افزایش معنی¬داری در این ذخیره رخ داده است. افزایش سطوح زئولیت در خاک لیلاکوه منجر به افزایش معنی¬دار پتاسیم زیست¬توده میکروبی گردید لیکن در خاک جوزدان این افزایش تنها در سطح 5/0 رویت شد و سایر تیمارها اختلاف معنی¬داری نشان ندادند. پتاسیم کل در هر دو خاک به طور معنی¬داری تحت تاثیر افزایش زئولیت و بقایای گیاهی یونجه قرار گرفت. به طوری که هر دو تیمار منجر به افزایش پتاسیم کل خاک شدند. بررسی همبستگی بین اشکال مختلف پتاسیم در خاک جوزدان نشانگر آن است که پتاسیم زیست¬توده میکروبی بیشترین ضریب همبستگی را با پتاسیم محلول نشان می¬دهد، حال آن¬که در خاک لیلاکوه پتاسیم زیست¬توده میکروبی بیشترین همبستگی را با پتاسیم تبادلی نشان داد. به طور کلی چنین استنباط می¬شود که حضور بقایای گیاهی یونجه به دلیل ایجاد ورودی بزرگ پتاسیم تمامی اشکال پتاسیم را در هرنوع خاک افزود. حال آن¬که افزودن زئولیت از ذخایر محلول پتاسیم کاست و بر ذخایر تبادلی و زیست¬توده میکروبی خاک افزود. در خاک های جوزدان و لیلاکوه تیمار شده با زئولیت و بقایای گیاهی یونجه، پتاسیم زیست¬توده میکروبی به ترتیب با پتاسیم محلول و تبادلی همبستگی نشان داد. کلمات کلیدی: پتاسیم محلول، پتاسیم تبادلی، پتاسیم غیرقابل تبادل، پتاسیم زیست¬توده میکروبی، زئولیت، بقایای یونجه